Joery in Bordeaux

Saint-Émilion in opmars, of eerder 'keeping up appearances'? Een verslag van de oogst 2022, en van een classificatiesysteem dat vragen oproept.

Na een lange pauze komt het internationaal reizen weer op gang, en dus werd het hoogste tijd om onze vrienden in de Libournais een bezoek te brengen. In dit gebied liggen twee erg bekende regio's: Pomerol en Saint-Émilion. Beide zijn uniek en hebben hun eigen profiel op vlak van classificatie, smaak en terroir. Zeggen wie nu eigenlijk de beste is, blijft dan ook bijzonder moeilijk.

Het grootste verschil met de buren op de linkeroever, de Médoc: hier wordt nauwelijks tot geen Cabernet Sauvignon verbouwd, en witte wijn vind je er amper. Onder de appellatie is die zelfs niet toegelaten.

De reden is simpel: het terroir. De bodem heeft hier een net iets andere samenstelling, met meer zand en wat argilo-calcaire, en laat die zandbodem nu net het lievelingsterroir van Merlot zijn. Daar kwam eind jaren vijftig een grote crisis bovenop, waarbij een groot deel van de oogst beschadigd raakte door extreme koude. Omdat Merlot op kwalitatief niveau zeer hoge rendementen kan halen, werd er massaal mee heraangeplant. Die nalatenschap voel je vandaag nog altijd.

Klimaat en terroir

Wie zal zich de zomer van 2022 niet herinneren? Eentje met meerdere hittegolven en vooral van extreme droogte. Wie verkoeling vond aan de rand van een zwembad, boekje in de hand en muziekje op de platenspeler, zat te genieten. Voor iedereen in de landbouw was het opnieuw een bizar jaar in een reeks, waarin we steeds meer geconfronteerd worden met de globale klimaatopwarming en alle gevolgen van dien.

Gelukkig is wijnbouw een traditie van vele generaties. De cyclus van een wijnstok wordt evengoed bepaald door de vele jaren ervoor, en door wat zich toen allemaal binnen de muren van het domein heeft afgespeeld.

Om Saint-Émilion beter te begrijpen, loont het de moeite om de terroirs even van dichterbij te bekijken. Rond de kerk en het dorpscentrum liggen de oudste en meest prestigieuze wijngaarden: Angélus, Beau-Séjour Bécot, Ausone, Pavie. Dat is te danken aan het glooiende landschap op weg naar het dorp, met een volledig zuidelijke expositie en een hoger percentage van de typische leem- en kalksteenondergrond. Die combinatie levert wijnen op met een bredere structuur, en trossen die wat meer rijpingstijd vragen. De allerhoogste wijngaarden op dit plateau, zoals Troplong-Mondot en La Serre, bezitten net iets meer gele kalk en zijn door de trage rijping doorgaans de laatste waar geplukt wordt.

Links van Saint-Émilion kom je in een vlakke zone terecht, waar de bodem vooral uit zand bestaat. Hier tikken de wijngaarden tegen Pomerol aan: La Marzelle, Figeac en Grand Corbin Despagne liggen op een boogscheut van Pétrus, en de concentratie kiezels ligt er net iets hoger. De wijnen zijn denser, met meer power, en profiteren vooral van de veel grotere diversiteit in de bodem.

Bij Grand Corbin Despagne toonde onderzoek aan dat er niet minder dan 53 verschillende bodemtypes voorkomen op een lappendeken van amper 27 hectare. De wijnmaker heeft er dus een enorme waaier aan mogelijkheden om de uiteindelijke stijl en smaak van zijn wijn te bepalen.

Iets verder ten oosten van Saint-Émilion vind je opnieuw hellingen, met een warmer microklimaat. Bij Tertre Roteboeuf zagen ze daar een opportuniteit in: ze plantten olijfbomen en vijgen aan om dat gegeven extra in de verf te zetten. In deze regio gebeurt de pluk vaak vrij vroeg, al wacht men bij Tertre Roteboeuf net bijzonder lang om de typische rijpe stijl te kunnen etaleren. Die wijn komt pas na 24 maanden rijping in kleine vaten op de markt.

De onderste zone van Saint-Émilion is minder interessant qua terroir, en dat vertaalt zich in minder complexe wijnen.

Oogst 2022

Nu we de bodem beter onder de loep hebben genomen, wordt het makkelijker te begrijpen waarom de ene wijnmaker al aan het plukken was terwijl de andere nog moest beginnen. Het hangt vooral af van hoe zand, argilo-calcaire en kiezels zich tot elkaar verhouden, en van de stijl die de wijnmaker beoogt.

Dat het een atypisch jaar wordt, staat alvast vast. Bij het schrijven van deze tekst zitten we in de derde week van september, normaal de periode waarin de pluk net van start gaat. En toch is een groot deel van de oogst, vooral de Merlot, dit jaar al binnen.

Ondertussen werkt 50 % van de appellatie biodynamisch, en meerdere wijnmakers bevestigen dat er daardoor meer frisheid en aciditeit in de druiven zit dan voorheen. Ze kiezen er vaak voor om die zoveel mogelijk te behouden door vroeger te plukken. Slechts enkelingen wachten nog met de start, en dan vooral voor de Cabernet Franc, om te vermijden dat je te veel groene impressies krijgt tijdens het proeven.

Het is dus een rijpe jaargang waarbij je moet opletten voor de balans tussen zuren en fruit. Maar dat het hoog zal zitten in alcohol, is een zekerheid: de verwachting ligt tussen 14,5 en 15 %.

Betekent dat ook blockbusters zonder finesse? Gelukkig niet, en het is hier dat we met een opgelucht hart naar de huidige technologie kijken. Om het beste plukmoment te bepalen worden onder meer satellietbeelden gebruikt die tot op één vierkante meter nauwkeurig zijn. Ze zorgen ervoor dat enkel de beste druiven de cuves bereiken, via een suikerbad, optische triage en zachtere éraflage.

Ook in de kelders zijn veel wijnbouwers de laatste jaren afgestapt van te veel nieuwe en kleine eiken vaten. De trend van de amfora zet zich steeds meer door, waardoor wijnen sappiger en evenwichtiger worden. Goed nieuws voor wie kort na het oogstjaar al eens van een goede fles Bordeaux wil genieten.

Ik denk dat we 2022 zullen herinneren als een vrij geconcentreerd jaar, met kleine volumes maar ook een tikje een gebrek aan zuren. Een jaargang waarin elke wijnmaker zelf beslist hoe hij die uitdaging aanpakt, met vaak zeer jeugdige en intens fruitige wijnen tot gevolg.

Slechte wijnjaren bestaan niet, er bestaan enkel slechte intenties en manieren om een goede wijn kapot te maken.
François Despagne, Grand Corbin Despagne

Classificatie

Voor mijn slotakkoord wil ik het nog even over de classificatie hebben. Weinigen weten het, maar in Saint-Émilion krijg je als wijnmaker elke tien jaar de kans om jezelf te bewijzen in degustaties, en zo hogerop de ladder te klimmen. Het is de enige regio ter wereld die dat doet. Dat je als domein kan groeien, vind ik geweldig.

Concreet moet je in een blinde degustatie bewijzen dat je een goede wijnmaker bent, door je laatste tien jaargangen in te zenden. Doe je het goed, dan mag je een van deze spelden op je mouw prikken: Saint-Émilion Grand Cru, Saint-Émilion Grand Cru Classé, Saint-Émilion 1er Grand Cru Classé, en als je het verbluffend hebt gedaan: Saint-Émilion 1er Grand Cru Classé 'A'.

Om op de laagste trede te mogen staan volstaat een minimumscore van 14/20 tijdens de tasting, plus een ligging binnen de traditionele zone. Wil je meedoen met de allergrootsten en Grand Cru Classé worden, dan moet je 16/20 halen.

Maar nu komt het punt waar extra spelregels aan te pas komen. Het proeven telt namelijk slechts voor de helft mee:

Zo kan het dus perfect gebeuren dat een wijndomein tijdens het proeven cum laude slaagt, maar toch geen classificatie behaalt omdat de andere factoren niet in orde zijn: parking, toerisme, internationale reputatie.

Voor wie al aan de top staat en internationale roem geniet, is die positie makkelijk houdbaar. Toch voelden enkelen het vuur aan de schenen en stapten ze uit de classificatie. Angélus, Ausone en Cheval Blanc zijn maar enkele van de grote namen die er zelf voor kozen om zich niet meer te laten opnemen.

Wat ooit begon als een systeem dat goed werk beloonde, is meer een lobby geworden om flessen duur te kunnen verkopen. Dus net zoals in elke andere regio is het vooral aan ons om elke wijn te proeven, het verhaal te leren kennen en jullie als klant voldoende te informeren, zodat je niet in de val loopt en een miskoop doet.

Ontdek, proef en blijf vooral genieten van Saint-Émilion. Het is een regio die stoelt op traditie, maar die heel duidelijk beseft dat de toekomst voor het grijpen ligt voor wie bereid is te investeren in kwaliteit en duurzaamheid.